Jeżeli chorujesz na Hashimoto, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń, zespół Sjögrena, stwardnienie rozsiane czy inną chorobę autoimmunologiczną, warto spojrzeć na suplementy na odporność nieco inaczej. W Twoim przypadku celem niekoniecznie powinno być po prostu pobudzanie układu immunologicznego.

Silniejsza odporność nie zawsze oznacza lepszą odporność

Choroby autoimmunologiczne nie wynikają z tego, że układ odpornościowy jest za słaby. Problem polega na tym, że układ immunologiczny nieprawidłowo rozpoznaje własne tkanki jako zagrożenie i uruchamia przeciwko nim odpowiedź immunologiczną.

Dlatego w niektórych sytuacjach dodatkowe pobudzanie określonych elementów odpowiedzi immunologicznej może być niepożądane. I właśnie dlatego przy chorobach autoimmunologicznych warto zachować ostrożność wobec suplementów określanych jako immunostymulujące.

Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba z chorobą autoimmunologiczną po zastosowaniu takiego suplementu doświadczy zaostrzenia choroby. Dane dotyczące wielu preparatów są ograniczone, a ich działanie zależy między innymi od dawki, czasu stosowania, konkretnej choroby autoimmunologicznej, aktywności choroby oraz przyjmowanych leków. Bardziej właściwe jest więc mówienie o potencjalnym ryzyku i konieczności ostrożności niż o tym, że dany składnik na pewno zaostrzy chorobę.

Jakie suplementy w chorobach autoimmunologicznych mogą nasilać objawy?

Echinacea, czyli jeżówka

Jeżówka jest jednym z klasycznych składników preparatów stosowanych w celu wspierania odporności. Może wpływać na aktywność między innymi monocytów, makrofagów i komórek NK oraz modulować produkcję cytokin. Jest jednym z najsilniejszych roślinnych stymulatorów układu odpornościowego , czyli immunostymulatorów. Z racji naprawdę silnego działania stymulującego układ odpornościowy nie jest zalecana w chorobach autoimmunologicznych.

Ashwagandha

Ashwagandha jest obecnie bardzo popularnym suplementem. Stosuje się ją między innymi w kontekście stresu, snu, samopoczucia czy wydolności. Jednocześnie związki zawarte w ashwagandzie mogą wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego, aktywność komórek immunologicznych oraz produkcję cytokin.

Dlatego przy chorobach autoimmunologicznych zachowałabym ostrożność. To, że dany składnik może mieć korzystne działanie w jednym obszarze, nie oznacza automatycznie, że będzie odpowiedni przy każdej chorobie i w każdej sytuacji.

Astragalus, czyli traganek

Traganek jest kolejnym składnikiem kojarzonym ze wsparciem odporności. Może wpływać na aktywność komórek układu immunologicznego oraz szlaki związane z produkcją cytokin.

Jeżeli mamy chorobę, w której układ immunologiczny jest nieprawidłowo aktywowany, traganek może działać jeszcze bardziej pobudzająco na układ odpornościowy, a tym samym nasilać objawy.

Spirulina

Spirulina może wpływać na aktywność makrofagów i komórek NK oraz na produkcję różnych cytokin, między innymi IL-6, TNF-α czy IFN-γ. Nie oznacza to, że spirulina jest zakazana przy każdej chorobie autoimmunologicznej. Oznacza natomiast, że warto uwzględnić jej potencjalny wpływ immunologiczny.

Chlorella

Chlorella również może wpływać na aktywność komórek układu odpornościowego oraz produkcję cytokin. Dlatego przy chorobach autoimmunologicznych nie powinna być traktowana jako automatycznie bezpieczny dodatek tylko dlatego, że jest naturalna i często przedstawiana jako produkt oczyszczający. A tym działaniem oczyszczającym też bym polemizowała 🙂

Lucerna

Lucerna jest szczególnie interesującym przykładem. Zawiera między innymi L-kanawaninę, aminokwas, który może wpływać na aktywność limfocytów oraz produkcję przeciwciał.

To jeden z powodów, dla których osoby z niektórymi chorobami autoimmunologicznymi powinny zachować szczególną ostrożność wobec preparatów zawierających lucernę. W tym przypadku również nie chodzi o stwierdzenie, że każdy kontakt z lucerną doprowadzi do zaostrzenia choroby, ale o świadomość jej potencjalnego wpływu na układ immunologiczny.

Żeń-szeń

Żeń-szeń może modulować aktywność limfocytów, makrofagów i komórek NK oraz wpływać na produkcję cytokin. Ponownie pojawia się tutaj bardzo ważne słowo: modulacja.

Jego wpływ na układ immunologiczny nie jest sam w sobie ani dobry, ani zły. Znaczenie ma to, co dokładnie chcemy osiągnąć i w jakim stanie znajduje się układ odpornościowy danej osoby w momencie suplementacji. Dlatego żeń-szeń nie jest zakazany, ale jeżeli decydujesz się na suplementacje, warto obserwować reakcje organizmu.

Czarny bez

Czarny bez jest bardzo popularnym składnikiem preparatów stosowanych w sezonie jesienno-zimowym. Zawarte w nim związki, w tym polisacharydy, mogą wpływać na aktywność komórek odpornościowych, między innymi komórek dendrytycznych i limfocytów T, a także na produkcję cytokin.

I chciałabym podkreślić, że problematyczne mogą być przede wszystkim suplementy zawierające wyciąg z czarnego bzu (nie herbatka czy domowy sok).

Aloes

Aloes ma słabsze działanie immunologiczne niż część wymienionych wcześniej substancji, ale zawarte w nim polisacharydy również mogą wpływać na aktywność makrofagów i innych elementów układu odpornościowego.

Nie jest to więc składnik, który automatycznie należy wykluczyć przy każdej chorobie autoimmunologicznej. Warto jednak pamiętać, że również suplementy zawierające aloes mogą mieć działanie biologiczne i powinny być oceniane w kontekście konkretnej osoby.

A co z mieszankami na odporność?

Tutaj zachowałabym szczególną ostrożność. Jeden produkt może zawierać jednocześnie echinaceę, astragalus, żeń-szeń, czarny bez, cynk, witaminę C oraz kilka innych ekstraktów roślinnych. W efekcie nie stosujemy jednego składnika, ale kilka substancji, które mogą wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego.

Im więcej składników znajduje się w preparacie, tym trudniej ocenić, który z nich odpowiada za konkretny efekt albo ewentualne działanie niepożądane.

Dlaczego przy autoimmunologii nie zawsze chcemy wzmacniać odporność?

Można wyobrazić sobie układ odpornościowy jako system bezpieczeństwa. Jeżeli system jest zbyt słaby i nie reaguje prawidłowo na rzeczywiste zagrożenie, chcemy poprawić jego funkcjonowanie. Jeżeli jednak system reaguje niewłaściwie i zaczyna atakować własne tkanki, rozwiązaniem niekoniecznie będzie ustawienie go na jeszcze większą czułość.

Dlatego w chorobach autoimmunologicznych bardziej trafne jest myślenie, jak wspierać prawidłową regulację odpowiedzi immunologicznej. I właśnie tutaj pojawia się pojęcie immunomodulacji.

Immunostymulacja a immunomodulacja

To dwa pojęcia, które bardzo często są wrzucane do jednego worka. Immunostymulacja oznacza pobudzanie określonych elementów odpowiedzi immunologicznej. Immunomodulacja jest pojęciem szerszym i odnosi się do wpływania na funkcjonowanie układu odpornościowego oraz regulowania jego odpowiedzi.

Dlatego przy chorobach autoimmunologicznych niekoniecznie szukamy produktu, który najmocniej pobudzi odporność. W zależności od konkretnej choroby możemy być bardziej zainteresowani regulacją procesów zapalnych, uzupełnieniem niedoborów żywieniowych i wspieraniem prawidłowego funkcjonowania organizmu niż dodatkowym pobudzaniem układu immunologicznego.

Co więc może być lepszym kierunkiem?

W zależności od choroby, wyników badań, diety i stosowanych leków można rozważać między innymi kwasy omega-3, witaminę D3, kurkuminę, magnez, selen, EGCG, kwercetynę czy boswellię.

Kwasy omega-3 są często analizowane w kontekście regulacji procesów zapalnych i mogą być elementem wsparcia żywieniowego. Witamina D3 ma natomiast znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy występuje jej niedobór lub poziom wymaga uzupełnienia.

Kurkumina jest badana przede wszystkim pod kątem wpływu na szlaki związane z procesami zapalnymi. Magnez może być wartościowym elementem suplementacji, jeżeli występuje niedostateczna podaż lub zwiększone zapotrzebowanie. Selen ma znaczenie między innymi dla prawidłowego funkcjonowania tarczycy, ale tutaj również obowiązuje zasada, że więcej nie znaczy lepiej.

EGCG, czyli galusan epigallokatechiny obecny przede wszystkim w zielonej herbacie, jest badany pod kątem różnych mechanizmów związanych ze stanem zapalnym i stresem oksydacyjnym. Kwercetyna jest kolejnym związkiem roślinnym, który wykazuje działanie biologiczne i jest analizowany między innymi w kontekście procesów zapalnych. Ekstrakty z boswellii również są badane przede wszystkim w kontekście procesów zapalnych.

Autoimmunologia nie jest jedną chorobą

To bardzo ważne, ponieważ często mówimy o chorobach autoimmunologicznych tak, jakby wszystkie działały według dokładnie tego samego mechanizmu. Hashimoto to nie RZS. RZS to nie toczeń. Toczeń to nie zespół Sjögrena, a SM to nie nieswoiste zapalenie jelit. Różne choroby mają różne mechanizmy, różną aktywność zapalną i różne sposoby leczenia.

Dlatego ten sam suplement może być sensowny w jednej sytuacji, a niepotrzebny albo niewskazany w innej. Do tego dochodzą interakcje z lekami. Jeżeli przyjmujesz leki immunosupresyjne, przeciwkrzepliwe, hormonalne, leki na tarczycę albo inne leczenie przewlekłe, suplementację trzeba oceniać w szerszym kontekście.

Materiał ma charakter edukacyjny. Przy chorobie autoimmunologicznej suplementację warto dopasować indywidualnie do rozpoznania, aktywności choroby, wyników badań, diety i stosowanego leczenia.

Bibliografia:

1. Bax C.E. i in. 2023. Herbal supplement Spirulina stimulates inflammatory cytokine production in patients with dermatomyositis in vitro. iScience, 28;26(11):108355.
2. Ramachandran A. i in. 2022. A Plausible Association Between the Use of Elderberry and Autoimmune Hepatitis. Cureus, 18;14(4):e24250.
3. Bax C.E. i in. 2021. The effects of immunostimulatory herbal supplements on autoimmune skin diseases. Journal of the American Academy of Dermatology, 84(4):1051-1058.
4. Ramachandran A. i in. 2022. Frequency of immunostimulatory herbal supplement use among patients with autoimmune skin disease. Journal of the American Academy of Dermatology, 87(5):1093-1095.
5. Hassen G. i in. 2022. Clinical Implications of Herbal Supplements in Conventional Medical Practice: A US Perspective. Cureus, 14(7):e26893.
6. https://www.nccih.nih.gov/

Artykuł Suplementy, które mogą nasilać objawy chorób autoimmunologicznych pochodzi z serwisu jadietetyk.pl | Blog dietetyczny.

Jedna porcja kremu zawiera około 15 g węglowodanów, dlatego może być również elementem diety ketogenicznej, szczególnie jeśli jesteś na niej już od dłuższego czasu i masz większą tolerancję na węglowodany.

Zupa zawiera stosunkowo niewiele białka, dlatego jeśli chcesz przygotować z niej pełnowartościowy obiad lub śniadanie, warto wzbogacić ją o dodatkowe źródło białka, np. ser, większą porcję pestek dyni albo mięso.

To prosty, rozgrzewający i sycący sposób na przemycenie dyni do jesiennego jadłospisu 🍂

SKŁADNIKI/ 3 porcje

Puree z dyni

• 400 g dyni Hokkaido (po obraniu)
• 2 ząbki czosnku, 6 g
• 2 łyżki oliwki z oliwek, 20 g
• 1/2 łyżeczki soli
• szczypta suszonego tymianku
• szczypta suszonego oregano

Krem

• kawałek świeżego imbiru, 5 g
• kawałek świeżej kurkumy, 5 g
• 1 szalotka, 20 g
• 1 ząbek czosnku, 6 g
• kawałek papryczki chilli, 4 g
• 3 łyżki oliwy z oliwek, 30 g
• 1 szklanka bulionu, 200 ml
• 50 g gęstego mleka kokosowego
• 30 g pestek dyni

• przyprawy: po szczypcie cynamonu, suszonego rozmarynu, świeżo zmielonego pieprzu oraz soli

PRZYGOTOWANIE – krem z dyni low carb

Puree z dyni: nagrzewamy piekarnik do 210 stopni C.

Dynię bardzo dokładnie myjemy i przekrajamy na pół. Przy pomocy łyżki stołowej wydrążamy miąższ z pestkami i włóknami. Odcinamy twarde fragmenty ogonka. Następnie kroimy dynię w paski (jak litera C).

Przygotowane kawałki dyni umieszczamy na blaszce wyłożonej papierem do pieczenia. Skrapiamy oliwą, posypujemy solą oraz ziołami. Na środku układamy nieobrane, rozgniecione nożem ząbki czosnku. Blachę wkładamy do piekarnika i pieczemy 30 minut.

Dynię zostawimy do ostygnięcia, a następnie blendujemy na gładki krem wraz z obranymi upieczonymi ząbkami czosnku.

Krem: imbir, kurkumę, szalotkę oraz czosnek obieramy i drobno siekamy. Świeżą papryczkę chilli myjemy, oczyszczamy z nasion i również drobno siekamy.

W garnku rozgrzewamy oliwę, wrzucamy pokrojone składniki i smażymy całość na średnim ogniu 1-2 minuty. Dodajemy szczyptę cynamonu, rozmarynu, pieprzu i soli. Do garnka wlewamy bulion oraz mleko kokosowe i dodajemy puree z dyni. Całość dokładnie mieszamy.

Zupę gotujemy 3-4 minuty, następnie blendujemy na gładki krem. Krem podajemy posypany pestkami dyni.

Możemy oczywiście skropić całość olejem z pestek dyni dla podkreślenia smaku 🙂

Wartość energetyczna całości: 1047 kcal, 27 g białka, 81 g tłuszczu, 44 g węglowodanów przyswajanych, 17 g błonnika

Wartość energetyczna 1 porcji: 349 kcal, 9 g białka, 27 g tłuszczu, 15 g węglowodanów, 6 g błonnika

Artykuł Przeciwzapalny krem z dyni low carb pochodzi z serwisu jadietetyk.pl | Blog dietetyczny.

Zapiekanka jest bardzo sycąca – zawiera całkiem sporo białka i błonnika pokarmowego. A dodatkowo jest źródłem związków wspierających pracę wątroby 🙂 Na zdrowie!

SKŁADNIKI/ 4 porcje

• 1 brokuł, 500 g
• 4 łyżki groszku mrożonego, 80 g
• 250 g mięsa z piersi kurczaka lub indyka
• 4 łyżki oliwy, 40 g
• 150 g sera twardego, np. grana padano, ementaler, cheddar
• 3 małe ząbki czosnku, 10 g
• 250 g śmietany 18%
• przyprawy: sól, świeżo mielony pieprz, suszonego oregano, chilli, kurkuma

PRZYGOTOWANIE – keto zapiekanka z kurczakiem i brokułami

Brokuł oraz mrożony groszek gotujemy al dente (około 2-3 minut we wrzącej wodzie).

Nagrzewamy piekarnik do 180 stopni C.

Mięso myjemy i osuszamy. Następnie kroimy w kostkę i łączymy w niewielkim naczyniu z 2 łyżkami oliwy (20 g) oraz szczyptą soli, świeżo mielonego pieprzu, suszonego oregano, chilli i kurkumy.

Rozgrzewamy patelnię i wrzucamy mięso. Smażymy jedynie przez chwilę do ścięcia mięsa z każdej strony (około 2-3 minut). Ściągamy z ognia.

Ser ścieramy na tarce o drobnych oczkach, czosnek obieramy i drobno siekamy. Przekładamy do miski. Dodajemy śmietanę i 2 łyżki oliwy. Dokładnie mieszamy. Do naczynia żaroodpornego przekładamy warzywa, mięso oraz sos i delikatnie mieszamy. Wkładamy do piekarnika na około 25 minut.

Lekko ostudzoną zapiekankę dzielimy na porcje. Smakuje również na zimno 🙂

Wartość odżywcza całości*: 1900 kcal, 121 g białka, 138 g tłuszczu, 34 g węglowodanów przyswajalnych, 19 g błonnika

Przybliżona wartość odżywcza 1 porcji: 475 kcal, 30 g białka, 35 g tłuszczu, 8,5 g węglowodanów przyswajalnych, 5 g błonnika

*wartość odżywcza policzona dla przepisu z wykorzystaniem sera cheddar

Artykuł Keto zapiekanka z kurczakiem i brokułami pochodzi z serwisu jadietetyk.pl | Blog dietetyczny.

Deser nie zawiera nabiału, za to ma całe mnóstwo błonnika i antyoksydantów 🙂 A jedna pralinka to około 4 g węglowodanów przyswajalnych.

SKŁADNIKI/ 4 sztuki

Spód

• 2 łyżeczki oleju kokosowego lub masła klarowanego, 20 g
• 2 łyżki pestek słonecznika, 30 g
• 2 łyżeczki maku niebieskiego, 8 g
• 2 łyżki orzechów laskowych, 30 g
• 1 łyżka kakao, 10 g

Krem

• 160 ml mleczka kokosowego
• 10 g żelatyny
• 30 g czekolady 80% bez cukru
• 30 g erytrytolu
• 1 łyżeczka kakao, 5 g
• 60 g tahini (będzie lekko chałwowy posmak) lub masła orzechowego, najlepiej z orzechów laskowych

PRZYGOTOWANIE – keto pralinki Ferrero

Przygotowujemy spód: olej kokosowy lub masło rozpuszczamy w kąpieli wodnej. Pestki słonecznika, mak, orzechy i kakao umieszczamy w kielichu blendera i miksujemy do rozdrobnienia składników. Dodajemy przestudzony, ale płynny olej i dokładnie mieszamy.

Gotową masę przekładamy do czterech niewielkich foremek (np. do muffinów) i ugniatamy, aby wyrównać powierzchnię. Foremki umieszczamy w lodówce na czas przygotowania kremu czekoladowego.

Przygotowujemy krem czekoladowy: w niewielkim garnuszku na małym ogniu mieszamy mleczko kokosowe, tahini lub masło orzechowe, kakao, połamaną w kostkę czekoladę i erytrytol. Zagotowujemy, a następnie ściągamy z ognia.

Zagotowujemy wodę w czajniku. Około 30 ml gorącej wody wlewamy do małego pojemniczka, dodajemy żelatynę i energicznie mieszamy, używając rózgi kuchennej. Ciepłą żelatynę wlewamy do masy czekoladowej i bardzo dokładnie miksujemy.

Przygotowaną masę wlewamy na wcześniej przygotowany spód i zostawiamy do przestygnięcia. Całkowicie przestudzone muffiny umieszczamy w lodówce na minimum 2 godziny, a najlepiej na całą noc.

Wartość energetyczna całego deseru: 1539 kcal, 45 g białka, 139 g tłuszczu, 17 g węglowodanów przyswajanych, 20 g błonnika

Wartość energetyczna porcji – 1 keto pralinka: 385 kcal, 11 g białka, 35 g tłuszczu, 4 g węglowodanów, 5 g błonnika

Artykuł Keto pralinki Ferrero bez nabiału pochodzi z serwisu jadietetyk.pl | Blog dietetyczny.

Jedną z najnowszych hipotez jest możliwy udział mastocytów i histaminy w mechanizmie powstawania lub nasilania bólu.

Dlaczego zainteresowano się mastocytami w lipoedemie?

Mastocyty są komórkami układu odpornościowego, które znajdują się m.in. w tkance łącznej, w pobliżu naczyń krwionośnych i nerwów. Mogą uwalniać wiele biologicznie aktywnych substancji, w tym histaminę.

Histamina kojarzona jest przede wszystkim z reakcjami alergicznymi, ale jej działanie jest znacznie szersze. Może wpływać m.in. na przepuszczalność naczyń, procesy zapalne oraz funkcjonowanie nerwów czuciowych.

W jednym z badań dotyczących lipoedemy stwierdzono podwyższone poziomy histaminy i jej metabolitów w tkance podskórnej osób z lipoedemą. W niewielkiej części badania zastosowano również sodium cromoglycate – substancję stabilizującą mastocyty. Po jej zastosowaniu poziom histaminy w badanej tkance się zmniejszył. To interesująca obserwacja, ale trzeba zachować ostrożność w wyciąganiu wniosków, ponieważ było to małe badanie pilotażowe.

Co ma z tym wspólnego ból nóg w lipoedemie?

Jeszcze ciekawszy jest związek z badaniami nad czuciem. U kobiet z lipoedemą zaobserwowano specyficzny profil odpowiedzi na bodźce mechaniczne. W zajętych obszarach występował m.in. niższy próg bólu przy ucisku oraz wyższy próg odczuwania wibracji.

Autor najnowszej hipotezy dotyczącej mastocytów proponuje, że jednym z możliwych mechanizmów takiego obrazu może być wpływ histaminy i innych mediatorów uwalnianych przez mastocyty na lokalne nerwy czuciowe. To nadal jednak tylko hipoteza.

Czy w takim razie dieta dieta niskohistaminowa może mieć znaczenie w lipoedemie?

Jeżeli częścią problemu jest lokalne środowisko zapalne tkanki związane m.in. z histaminą, to naturalne jest pytanie: czy dieta niskohistaminowa mogłaby się tu sprawdzić?

Mamy pilotażowe dane wskazujące na zwiększone poziomy histaminy i jej metabolitów w tkance oraz zmniejszenie histaminy po zastosowaniu sodium cromoglycate. Ale dieta niskohistaminowa działa na innym poziomie. Jej celem jest ograniczenie podaży histaminy z pożywieniem i potencjalnie zmniejszenie całkowitego obciążenia histaminą. Nie oznacza to automatycznie, że zmniejszy aktywność mastocytów w tkance.

Dlatego na tą chwilę myślę, że to zbędne eliminacje. Ale czekam na rozwój wydarzeń 🙂

Kwercetyna stabilizuje mastocyty w lipoedemie?

W tym miejscu pojawia się bardzo interesujący, choć na razie hipotetyczny, wątek. Kwercetyna jest polifenolem występującym naturalnie m.in. w cebuli, jabłkach i kaparach. W badaniach laboratoryjnych wykazywała zdolność do ograniczania uwalniania przez mastocyty histaminy oraz innych mediatorów zapalnych. W badaniach na ludzkich mastocytach obserwowano również wpływ kwercetyny na uwalnianie m.in. IL-6, IL-8 i TNF.

To jednak ważne rozróżnienie: mamy dane dotyczące wpływu kwercetyny na mastocyty, ale nie mamy obecnie dobrego badania klinicznego pokazującego, że suplementacja kwercetyną jest skuteczna w samej lipoedemie. Niemniej biorąc pod uwagę powyższe, suplementacja kwercetyną może być obiecującym wsparciem terapii, choć póki co to są tylko moje rozmyślania, niepoparte badaniami.

Co możemy powiedzieć dzisiaj?

Obecny stan wiedzy pozwala postawić kilka interesujących pytań.

• Czy u części kobiet z lipoedemą występuje zwiększona aktywność mastocytów?
• Czy histamina może być jednym z mediatorów odpowiedzialnych za charakterystyczny ból i nadwrażliwość tkanek?
• Czy istnieją różne biologiczne endotypy lipoedemy, w których u jednych osób większą rolę odgrywają mechanizmy naczyniowe i włóknienie, a u innych neuroimmunologia i mastocyty?
• I wreszcie: czy sposób żywienia może wpływać na te mechanizmy?

Na te pytania nie znamy jeszcze odpowiedzi. I właśnie dlatego ta hipoteza jest interesująca – wskazuje konkretny mechanizm, który można badać.

W przyszłości być może odejdziemy od myślenia o lipoedemie jako o jednej chorobie przebiegającej identycznie u każdej kobiety. Możliwe, że lepiej będzie mówić o różnych mechanizmach biologicznych, czyli endotypach, które mogą wymagać nieco innego podejścia terapeutycznego i żywieniowego.

Na razie pozostaje to hipotezą. Ale jest to hipoteza, której zdecydowanie warto się przyglądać.

I na zakończenie, żeby jeszcze bardziej utrudnić temat – kilka słów o estrogenach 🙂

Estrogeny i mastocyty w lipoedemie – możliwe połączenie

Nie bez znaczenia może być również wpływ hormonów płciowych. Mastocyty posiadają receptory dla estrogenów, a badania laboratoryjne pokazują, że estradiol może modulować ich aktywność, a w określonych warunkach nasilać degranulację i uwalnianie m.in. histaminy.

Jest to szczególnie interesujące w kontekście lipoedemy, której rozwój i objawy wyraźnie wiążą się z okresami zmian hormonalnych. Nie oznacza to jednak, że estrogen „uruchamia” mastocyty u każdej kobiety ani że jest przyczyną lipoedemy. Możliwe jest natomiast, że u części osób wrażliwość mastocytów na sygnały hormonalne może być jednym z elementów bardziej złożonego mechanizmu choroby.

Dziękuję za uwagę!

I zapraszam Cię również na moje autorskie szkolenie Lipoedema – dieta i suplementacja. Stworzone dla osób, które chcą lepiej zrozumieć lipoedemę i świadomie podejść do tematu żywienia i suplementacji. To praktyczny przewodnik, który daje narzędzia potrzebne, aby odzyskać niezależność i poczucie kontroli nad własnym zdrowiem.

Bibliografia:

1. Amato A.C.M. 2026. An Adipose Mast-Cell Activation and Type-2 Orchestration Endotype of Lipedema: A Testable Neuroimmune Framework – preprint; dostęp
2. Boneti G. i in. 2023. Targeting Mast Cells: Sodium Cromoglycate as a Possible Treatment of Lipedema. La Clinica terapeutica, 174(Suppl 2(6)):256-262.
3. Weng Z. i in. 2012. Quercetin is more effective than cromolyn in blocking human mast cell cytokine release and inhibits contact dermatitis and photosensitivity in humans. Public Library of Science, 7(3):e33805.
4. Dinnendahl R. i in. 2024. Non-obese lipedema patients show a distinctly altered quantitative sensory testing profile with high diagnostic potential. International Association for the Study of Pain, 11;9(3):e1155.
5. Cifarelli V. i in. 2025. Adipose Tissue Biology and Effect of Weight Loss in Women With Lipedema. Diabetes, 1;74(3):308-319.

Artykuł Mastocyty i histamina w lipoedemie pochodzi z serwisu jadietetyk.pl | Blog dietetyczny.

Połączenie pieczonego kurczaka z serem halloumi i tym sosem… niebo w gębie, mówię Wam!

Sos chałwowy przygotowujemy na bazie tahini, oliwy, musztardy, soku z cytryny oraz miodu. Jeżeli jesteś na diecie keto, miód możesz oczywiście pominąć. Ale porcja sałatki, nawet z dodatkiem miodu, zawiera tylko 10 g węglowodanów przyswajalnych 🙂

Składniki/ 2 porcje

• 1 mała pierś z kurczaka, 200 g
• 100 g sera halloumi (można więcej)
• 1 średni pomidor, 200 g
• 5 oliwek, 15 g
• 0.5 małej czerwonej cebuli, 35 g
• 2 łyżki oliwy z oliwek, 20 g
• 0.5 łyżeczki musztardy Dijon lub innej, 5 g
• 1 łyżka tahini, 20 g
• 1 łyżeczka soku z cytryny, 5 g
• 1 łyżeczka miodu, 10 g (opcjonalnie, można pominąć)
• 1 łyżka wody
• 2 garście dowolnych zielonych sałat, np. rukoli, około 40 g
• świeża bazylia do dekoracji

PRZYGOTOWANIE – keto sałatka z kurczakiem i sosem chałwowym

Nagrzewamy piekarnik do 200 stopni C. Przygotowujemy mały zakręcany słoiczek do zrobienia sosu.

Mięso myjemy, osuszamy i nacieramy przyprawami: szczyptą soli, pieprzu, suszonego czosnku, oregano, chilli i kurkumy. Następnie przekładamy do niewielkiego naczynia żaroodpornego i wkładamy do piekarnika na 10 minut.

W międzyczasie ser halloumi kroimy w plastry. Pomidory kroimy w plastry lub kostkę, oliwki w plasterki, a cebulę w półksiężyce.

Do słoiczka wlewamy oliwę, tahini, sok z cytryny, musztardę, miód (jeżeli używamy) oraz 1 łyżkę zimnej wody. Wstrząsamy zamkniętym słoiczkiem, aż do połączenia się składników. Jeśli sos będzie za gęsty dodajemy więcej wody.

Po 10 minutach wyciągamy naczynie z mięsem z piekarnika. Obok mięsa układamy kawałki sera i ponownie zapiekamy całość 10 minut.

Po upływie 10 minut wyciągamy naczynie z piekarnika. Odczekujemy około 5 minut i kroimy mięso w plastry.

Na talerzu lub półmisku układamy sałaty, a na środku talerza naprzemiennie ser oraz mięso. Dodajemy pozostałe składniki.

Całość polewamy przygotowanym sosem chałwowym.

Wartość odżywcza całości*: 940 kcal, 72 g białka, 62 g tłuszczu, 20 g węglowodanów przyswajalnych, 7 g błonnika

Przybliżona wartość odżywcza 1 porcji: 470 kcal, 36 g białka, 31 g tłuszczu, 10 g węglowodanów przyswajalnych, 3.5 g błonnika

*wartości dla sałatki z miodem, bez miodu węglowodanów netto w porcji będzie około 6 g

Artykuł Keto sałatka z kurczakiem i sosem chałwowym pochodzi z serwisu jadietetyk.pl | Blog dietetyczny.

To idealna propozycja nie tylko dla osób na diecie keto i low carb. Jeżeli zależy Ci na ograniczeniu cukru w diecie, a jednocześnie chcesz dostarczyć sobie sporą porcję białka, ten sernik również świetnie się sprawdzi.

Sernik jest prosty w przygotowaniu, kremowy, sycący i naprawdę efektowny! Zresztą spróbujcie sami 🙂

SKŁADNIKI/ 7 porcji

• 5 jajek (M)
• 7 łyżek erytrytolu, 70 g (lub więcej/mniej w zależności od preferencji)
• 2 łyżki budyniu waniliowego w proszku, 20 g
• 5 opakowania naturalnego jogurtu skyr, 600 g
• 6 łyżek serka mascarpone, 150 g
• 4 łyżki masła orzechowego, 80 g (polecam z orzechów laskowych)
• 8 łyżek wody
• 1 łyżka kakao, 10 g
• 5 łyżek orzechów laskowych, 70 g

Przepis na tortownicę o średnicy 18 cm.

PRZYGOTOWANIE – wysokobiałkowy sernik z polewą orzechową keto

Nagrzewamy piekarnik do 170 stopni C.

Białka oddzielamy od żółtek i ubijamy na sztywną pianę ze szczyptą soli.

Żółtka miksujemy z erytrytolem, budyniem, jogurtem oraz mascarpone. Dodajemy stopniowo do ubitych białek delikatnie mieszając do połączenia składników.

Tortownicę wykładamy papierem do pieczenia (dno i boki). Wlewamy przygotowaną masę.

Wkładamy do piekarnika i pieczemy 60 minut. Po upieczeniu studzimy ciasto i wkładamy do lodówki na minimum 1 godzinę.

W międzyczasie przygotowujemy orzechową polewę: orzechy drobno siekamy. Do małego garnuszka przekładamy masło orzechowe, wodę i kakao. Następnie zaczynamy wszystko podgrzewać do uzyskania płynnej masy. W razie potrzeby dodajemy więcej wody.

Gotowy krem przekładamy na wystudzone ciasto i wygładzamy wierzch. Posypujemy posiekanymi orzechami i ponownie wkładamy do lodówki na minimum 1 godzinę.

Wartość odżywcza całego ciasta*: 2419 kcal, 141 g białka, 173 g tłuszczu, 68 g węglowodanów przyswajalnych, 13 g błonnika

Przybliżona wartość odżywcza porcji, czyli 1/7 ciasta: 346 kcal, 20 g białka, 25 g tłuszczu, 10 g węglowodanów przyswajalnych, 2 g błonnika

*wartość jest przybliżona – może się różnić w zależności od wybranego masła orzechowego

Spróbuj moich pozostałych przepisów na keto ciasta 🙂

Artykuł Wysokobiałkowy sernik z polewą orzechową (keto, low carb) pochodzi z serwisu jadietetyk.pl | Blog dietetyczny.

Przewlekłe zaparcia są powszechnym, a jednocześnie trudnym do rozwiązania problemem zdrowotnym, który może znacząco obniżać jakość życia. Częstość ich występowania wzrasta wraz z wiekiem – szacuje się, że po 65. roku życia dotykają około 20-30% osób. Zaparcia występują również częściej u kobiet, które zmagają się z nimi nawet 2-3 razy częściej niż mężczyźni.

Zgodnie z Kryteriami Rzymskimi IV rozpoznanie zaparć czynnościowych wymaga występowania przez co najmniej 3 miesiące minimum dwóch z poniższych objawów podczas co najmniej 25% wypróżnień:

• nasilone parcie podczas defekacji
• twardy lub grudkowaty stolec
• uczucie niepełnego wypróżnienia
• uczucie przeszkody lub blokady w odbytnicy bądź odbycie
• konieczność ręcznego wspomagania wydalania stolca
• mniej niż trzy spontaniczne wypróżnienia tygodniowo

W diagnostyce zaparć niezwykle ważne jest wykluczenie poważnych chorób przewodu pokarmowego, takich jak nowotwory jelita grubego, niedrożność przewodu pokarmowego czy nieswoiste choroby zapalne jelit, w tym choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Dopiero po wykluczeniu przyczyn organicznych można rozważać rozpoznanie zaparć czynnościowych.

Zaparcia czynnościowe są związane przede wszystkim z zaburzeniami motoryki przewodu pokarmowego i nieprawidłową koordynacją procesu wypróżniania, a nie ze zmianami strukturalnymi w obrębie jelit. Wyróżnia się dwa główne mechanizmy odpowiedzialne za ich rozwój:

• spowolnienie pasażu jelitowego, prowadzące do rzadszego oddawania stolca
• zaburzenia koordynacji mięśni dna miednicy, odbytnicy i odbytu podczas defekacji przy prawidłowym czasie pasażu jelitowego

Jak przebiega prawidłowe wypróżnienie?

Proces wypróżniania jest złożonym mechanizmem kontrolowanym zarówno przez autonomiczny układ nerwowy, odpowiedzialny za funkcje niezależne od naszej woli, jak i przez układ somatyczny, który umożliwia świadomą kontrolę mięśni zaangażowanych w defekację.

Na prawidłowe wydalanie stolca wpływają przede wszystkim:

• objętość i konsystencja stolca
• aktywność perystaltyczna jelita grubego
• prawidłowe funkcjonowanie mięśni i nerwów odbytnicy oraz odbytu
• budowa anatomiczna jelita grubego i odbytu

Stolec człowieka składa się średnio w około 75% z wody, natomiast pozostałe 25% stanowią składniki stałe, takie jak bakterie jelitowe, niestrawione resztki pokarmowe, złuszczone komórki nabłonka oraz substancje nieorganiczne.

Prawidłowy czas pasażu jelitowego, czyli czas potrzebny na przemieszczenie się treści pokarmowej przez przewód pokarmowy od momentu spożycia do wydalenia, wynosi średnio od 30 do 40 godzin. Im dłużej treść pokarmowa pozostaje w jelicie grubym, tym więcej wody zostaje z niej wchłonięte, a stolec staje się bardziej zbity i trudniejszy do wydalenia.

Bristolska skala uformowania stolca

W 1992 roku badacze z Uniwersytetu w Bristolu opracowali Bristolską Skalę Uformowania Stolca (Bristol Stool Form Scale), która do dziś jest jednym z najczęściej wykorzystywanych narzędzi oceny pracy jelit.

Skala dzieli stolec na siedem typów różniących się kształtem i konsystencją:

Typ 1 – pojedyncze, twarde grudki przypominające orzechy, trudne do wydalenia.

Typ 2 – stolec o wydłużonym kształcie, ale wyraźnie grudkowaty.

Typ 3 – stolec o wydłużonym kształcie z pęknięciami na powierzchni.

Typ 4 – stolec gładki, miękki, wydłużony; uznawany za najbardziej prawidłowy.

Typ 5 – miękkie kawałki stolca o wyraźnych krawędziach, łatwe do wydalenia.

Typ 6 – luźne, postrzępione fragmenty stolca o papkowatej konsystencji.

Typ 7 – stolec całkowicie wodnisty, pozbawiony elementów stałych.

Typy 1 i 2 najczęściej wskazują na zaparcia i wydłużony czas pasażu jelitowego. Typy 3 i 4 są uznawane za najbardziej prawidłowe. Natomiast typy 6 i 7 mogą świadczyć o przyspieszonym pasażu jelitowym lub biegunce.

Źródło grafiki.

Przyczyny zaparć

Patogeneza zaparć jest złożona i wieloczynnikowa. Na rozwój zaburzeń wypróżniania mogą wpływać zarówno czynniki związane ze stylem życia i dietą, jak i choroby przewlekłe, stosowane leki czy zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego. W praktyce rzadko można wskazać jedną, konkretną przyczynę problemu. Najczęściej zaparcia są wynikiem współwystępowania kilku czynników, które wzajemnie się nasilają.

Niedostateczna podaż płynów

Jednym z pierwszych elementów, które należy przeanalizować w przypadku przewlekłych zaparć, jest stopień nawodnienia organizmu.

Woda odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej konsystencji stolca oraz sprawnego pasażu jelitowego. Gdy organizm otrzymuje zbyt mało płynów, zwiększa się zwrotne wchłanianie wody w jelicie grubym, przez co stolec staje się bardziej suchy, twardy i trudniejszy do wydalenia.

Niedostateczne nawodnienie może również wpływać na osłabienie perystaltyki jelit, czyli rytmicznych skurczów mięśni odpowiedzialnych za przesuwanie treści pokarmowej wzdłuż przewodu pokarmowego. Wolniejszy pasaż dodatkowo zwiększa utratę wody ze stolca, pogłębiając problem.

W niektórych przypadkach odwodnieniu mogą towarzyszyć również zaburzenia gospodarki elektrolitowej, które negatywnie wpływają na funkcjonowanie mięśni oraz układu nerwowego kontrolującego pracę jelit.

Objawy mogące sugerować niedostateczne nawodnienie obejmują:

• wzmożone pragnienie
• ciemne zabarwienie moczu
• suchość skóry i błon śluzowych
• uczucie zmęczenia
• obniżoną wydolność fizyczną i psychiczną

Niska podaż błonnika pokarmowego

Dieta uboga w błonnik należy do najczęstszych przyczyn przewlekłych zaparć.

Błonnik nie jest trawiony ani wchłaniany w przewodzie pokarmowym, jednak pełni szereg funkcji niezbędnych dla prawidłowej pracy jelit. Zwiększa objętość mas kałowych, poprawia ich uwodnienie, stymuluje perystaltykę oraz stanowi pożywkę dla mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy.

Dobowe spożycie błonnika powinno wynosić około 25-35 g, choć u niektórych osób korzystne może być spożywanie większych ilości.

Błonnik rozpuszczalny

Błonnik rozpuszczalny tworzy w kontakcie z wodą żelową strukturę, która zwiększa uwodnienie stolca i ułatwia jego przesuwanie przez jelita.

Jest również fermentowany przez bakterie jelitowe, co prowadzi do powstawania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), takich jak maślan, propionian i octan. Związki te biorą udział w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania bariery jelitowej, regulacji odpowiedzi immunologicznej oraz motoryki przewodu pokarmowego.

Błonnik nierozpuszczalny

Błonnik nierozpuszczalny nie rozpuszcza się w wodzie i w niewielkim stopniu podlega fermentacji bakteryjnej. Jego główną funkcją jest zwiększanie objętości treści jelitowej oraz mechaniczne pobudzanie perystaltyki. Dzięki temu przyspiesza pasaż jelitowy i wspomaga regularne wypróżnienia.

Choć odpowiednia podaż błonnika jest niezwykle ważna, należy pamiętać, że jego gwałtowne zwiększenie bez jednoczesnego zwiększenia podaży płynów może nasilać wzdęcia, dyskomfort oraz zaparcia.

Inne nieprawidłowości żywieniowe

Nieregularne spożywanie posiłków

Regularne spożywanie posiłków wspomaga fizjologiczne odruchy przewodu pokarmowego, w tym odruch żołądkowo-okrężniczy, który pobudza aktywność jelita grubego po jedzeniu.

Nieregularne jedzenie może zaburzać naturalny rytm pracy przewodu pokarmowego i sprzyjać występowaniu zaparć.

Dieta bogata w żywność wysokoprzetworzoną

Produkty wysoko przetworzone zwykle zawierają niewielkie ilości błonnika, natomiast często są bogate w cukry proste, tłuszcze nasycone, sól oraz dodatki technologiczne.

Ich nadmierne spożycie może negatywnie wpływać na skład mikrobioty jelitowej, zwiększać stan zapalny o niskim nasileniu oraz zaburzać prawidłową pracę przewodu pokarmowego.

Nadmierne spożycie cukrów prostych

Dieta bogata w słodycze, słodkie napoje i wysoko przetworzone produkty może sprzyjać niekorzystnym zmianom w składzie mikrobioty jelitowej oraz zaburzeniom metabolicznym, które pośrednio mogą wpływać na motorykę przewodu pokarmowego.

Duża ilość mięsa przy niskiej podaży produktów roślinnych

Samo spożywanie mięsa nie jest bezpośrednią przyczyną zaparć. Problem pojawia się najczęściej wtedy, gdy produkty pochodzenia zwierzęcego wypierają z diety warzywa, owoce, rośliny strączkowe i pełnoziarniste źródła błonnika.

Taki model żywienia prowadzi do obniżenia podaży błonnika i może zwiększać ryzyko zaburzeń pracy jelit.

Brak aktywności fizycznej

Regularna aktywność fizyczna jest jednym z najważniejszych elementów profilaktyki i leczenia zaparć.

Ruch wpływa korzystnie na pracę przewodu pokarmowego poprzez:

• stymulację perystaltyki jelit
• skrócenie czasu pasażu jelitowego
• poprawę ukrwienia przewodu pokarmowego
• korzystny wpływ na skład mikrobioty jelitowej
• wspomaganie prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego regulującego proces wypróżniania

Największe korzyści obserwuje się przy regularnej, umiarkowanej aktywności fizycznej, takiej jak spacery, marsze, jazda na rowerze, pływanie czy trening aerobowy.

Nieprawidłowe nawyki związane z wypróżnianiem

Odruch defekacji jest procesem fizjologicznym, który może ulegać osłabieniu wskutek wielokrotnego ignorowania potrzeby wypróżnienia.

Regularne wstrzymywanie oddawania stolca prowadzi do wydłużenia czasu jego zalegania w jelicie grubym. W efekcie zwiększa się wchłanianie wody, a stolec staje się twardszy i trudniejszy do wydalenia.

Długotrwałe tłumienie odruchu defekacyjnego może również zaburzać naturalny rytm wypróżnień i sprzyjać rozwojowi przewlekłych zaparć.

Leki mogące wywoływać zaparcia

Zaparcia należą do częstych działań niepożądanych wielu grup leków. Do najczęściej wymienianych należą:

• niektóre leki stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego (zwłaszcza antagoniści wapnia)
• opioidy
• część leków przeciwdepresyjnych
• leki przeciwpadaczkowe
• preparaty żelaza
• suplementy i leki zawierające wapń
• niektóre leki stosowane w chorobie Parkinsona
• leki moczopędne

W przypadku pojawienia się zaparć po rozpoczęciu farmakoterapii warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym w celu oceny możliwego związku między objawami a stosowanym leczeniem.

Przyczyny medyczne i zaburzenia współistniejące

Choć w wielu przypadkach zaparcia wynikają z nieprawidłowej diety, niewystarczającego nawodnienia czy siedzącego trybu życia, nie należy zapominać, że mogą być również objawem choroby podstawowej. Szczególną uwagę warto zwrócić na sytuacje, gdy zaparcia pojawiają się nagle, są oporne na leczenie lub towarzyszą im inne niepokojące objawy, takie jak utrata masy ciała, niedokrwistość, krwawienie z przewodu pokarmowego czy silne bóle brzucha.

Zaburzenia hormonalne i metaboliczne

Prawidłowa praca przewodu pokarmowego jest ściśle związana z funkcjonowaniem układu hormonalnego. Hormony wpływają między innymi na tempo przemian metabolicznych, aktywność mięśni gładkich jelit oraz funkcjonowanie układu nerwowego odpowiedzialnego za regulację motoryki przewodu pokarmowego.

Niedoczynność tarczycy

Jedną z najczęstszych endokrynologicznych przyczyn zaparć jest niedoczynność tarczycy.

Niedobór hormonów tarczycy prowadzi do spowolnienia procesów metabolicznych zachodzących w organizmie, co obejmuje również zmniejszenie aktywności perystaltycznej jelit. W konsekwencji dochodzi do wydłużenia czasu pasażu jelitowego, nadmiernego zagęszczenia stolca oraz trudności z wypróżnianiem.

Poza zaparciami mogą występować również:

• przewlekłe zmęczenie
• senność
• uczucie zimna
• sucha skóra
• przyrost masy ciała
• obniżenie nastroju
• zaburzenia koncentracji

W przypadku przewlekłych zaparć warto rozważyć ocenę funkcji tarczycy poprzez oznaczenie stężenia TSH, fT4 oraz fT3.

Cukrzyca

Zaparcia występują u znacznej części osób chorujących na cukrzycę, szczególnie w przypadku wieloletniej, niewyrównanej choroby.

Jednym z głównych mechanizmów jest neuropatia autonomiczna, czyli uszkodzenie nerwów regulujących pracę narządów wewnętrznych. Może ona prowadzić do zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego, spowolnienia pasażu jelitowego oraz trudności z wypróżnianiem.

Dodatkowo znaczenie mogą mieć:

• zaburzenia funkcjonowania mięśni dna miednicy
• zmiany w składzie mikrobioty jelitowej
• współistniejące zaburzenia metaboliczne
• niektóre stosowane leki

Skuteczne leczenie zaparć u osób z cukrzycą wymaga przede wszystkim odpowiedniej kontroli glikemii i leczenia choroby podstawowej.

Zaburzenia elektrolitowe

Prawidłowa czynność mięśni oraz przewodnictwo nerwowe zależą od odpowiedniego stężenia elektrolitów. Ich niedobór lub nadmiar może prowadzić do zaburzeń pracy przewodu pokarmowego.

Hiperkalcemia

Hiperkalcemia, czyli podwyższone stężenie wapnia we krwi, może powodować spowolnienie perystaltyki jelit i przewlekłe zaparcia.

Do najczęstszych przyczyn hiperkalcemii należą:

• nadczynność przytarczyc
• niektóre choroby nowotworowe
• choroby ziarniniakowe
• nadmierna podaż wapnia lub witaminy D

W przypadku stwierdzenia hiperkalcemii konieczna jest diagnostyka przyczynowa oraz leczenie zaburzenia podstawowego.

Hipokaliemia

Potas odgrywa kluczową rolę w funkcjonowaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Jego niedobór może prowadzić do osłabienia aktywności skurczowej jelit, wydłużenia pasażu jelitowego oraz zaparć.

Do najczęstszych przyczyn niedoboru potasu należą:

• przewlekłe biegunki
• wymioty
• stosowanie leków moczopędnych
• zwiększona utrata płynów
• niedostateczna podaż w diecie

Niedobór magnezu

Magnez uczestniczy w regulacji przewodnictwa nerwowo-mięśniowego i wpływa na prawidłową czynność mięśni przewodu pokarmowego. Jego niedobór może przyczyniać się do zaburzeń motoryki jelit i utrudniać regularne wypróżnienia.

Do czynników zwiększających ryzyko niedoboru magnezu należą:

• przewlekły stres
• niedoborowa dieta
• zaburzenia wchłaniania
• niektóre choroby nerek
• długotrwałe stosowanie wybranych leków

Dysbioza jelitowa

Mikrobiota jelitowa bierze udział w regulacji funkcjonowania przewodu pokarmowego. Mikroorganizmy zasiedlające jelita uczestniczą między innymi w fermentacji błonnika, produkcji metabolitów bakteryjnych oraz komunikacji pomiędzy jelitami a układem nerwowym.

Zaburzenia składu i funkcji mikrobioty, określane mianem dysbiozy jelitowej, mogą przyczyniać się do rozwoju zaparć, a przewlekłe zaparcia mogą jednocześnie nasilać istniejącą dysbiozę.

Do mechanizmów łączących dysbiozę z zaparciami należą między innymi:

Zaburzenia produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych

Zmniejszona produkcja SCFA może sprzyjać zaburzeniom pasażu jelitowego i przewlekłym zaparciom.

Zaburzenia osi jelitowo-mózgowej

Mikrobiota uczestniczy również w regulacji produkcji wielu substancji sygnałowych wpływających na funkcjonowanie przewodu pokarmowego.

Szczególne znaczenie ma serotonina, która odpowiada za regulację motoryki i wydzielania w jelitach. Szacuje się, że znaczna większość serotoniny powstaje właśnie w obrębie przewodu pokarmowego.

Zmiany w składzie mikrobioty mogą wpływać na jej dostępność, a tym samym na tempo pasażu jelitowego. Warto jednak podkreślić, że zależności pomiędzy mikrobiotą, serotoniną i zaparciami są złożone i nadal pozostają przedmiotem intensywnych badań.

IMO – jelitowy przerost metanogenów

Jedną z częściej rozważanych przyczyn przewlekłych zaparć jest IMO (Intestinal Methanogen Overgrowth), czyli jelitowy przerost mikroorganizmów produkujących metan.

Metanogeny należą do grupy archeonów i wykorzystują produkty fermentacji bakteryjnej do wytwarzania metanu. Badania wskazują, że zwiększona produkcja metanu może spowalniać pasaż jelitowy, co sprzyja występowaniu:

• przewlekłych zaparć
• uczucia pełności
• wzdęć
• bólu brzucha

IMO może współwystępować z innymi zaburzeniami mikrobioty, w tym z zespołami rozrostu drobnoustrojów jelita cienkiego. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na wykonaniu wodorowo-metanowego testu oddechowego.

Choroby neurologiczne

Prawidłowy proces wypróżniania wymaga sprawnej współpracy układu nerwowego z mięśniami przewodu pokarmowego i dna miednicy. Z tego względu zaparcia często występują u osób cierpiących na choroby neurologiczne, takie jak:

• choroba Parkinsona
• stwardnienie rozsiane
• neuropatie obwodowe
• urazy rdzenia kręgowego
• następstwa udarów mózgu
• choroby nerwowo-mięśniowe

W wielu przypadkach zaparcia stanowią jedno z najbardziej dokuczliwych objawów pozajelitowych i mogą istotnie obniżać jakość życia pacjentów.

Nadużywanie środków przeczyszczających

Choć środki przeczyszczające są skutecznym elementem leczenia zaparć, ich długotrwałe i niekontrolowane stosowanie może prowadzić do pogorszenia funkcjonowania jelita grubego. Szczególne ryzyko dotyczy przewlekłego nadużywania preparatów stymulujących perystaltykę.

W skrajnych przypadkach może dojść do rozwoju tzw. inercji okrężnicy, czyli znacznego osłabienia aktywności motorycznej jelita grubego, co dodatkowo utrudnia wypróżnianie.

Inne przyczyny zaparć

Do pozostałych schorzeń i stanów zwiększających ryzyko występowania zaparć należą:

• ciąża
• endometrioza
• depresja
• zaburzenia odżywiania, w tym anoreksja i bulimia
• twardzina układowa
• toczeń rumieniowaty układowy
• inne choroby tkanki łącznej

W każdym przypadku przewlekłych, nasilonych lub nagle pojawiających się zaparć konieczne jest poszukiwanie przyczyny podstawowej, ponieważ skuteczne leczenie objawu wymaga przede wszystkim usunięcia lub ograniczenia czynnika, który doprowadził do jego wystąpienia.

Konsekwencje przewlekłych zaparć

Zaparcia często postrzegane są jako stosunkowo błaha dolegliwość, jednak przewlekłe zaburzenia wypróżniania mogą prowadzić do szeregu niekorzystnych następstw zdrowotnych. Długotrwałe zaleganie stolca w jelicie grubym, może sprzyjać rozwojowi niekorzystnych zmian w obrębie przewodu pokarmowego i wpływać negatywnie na samopoczucie.

Konsekwencje przewlekłych zaparć wykraczają daleko poza sam dyskomfort związany z wypróżnianiem. Mogą wpływać na funkcjonowanie mikrobioty jelitowej, gospodarkę hormonalną, stan psychiczny oraz jakość życia.

Pogorszenie jakości życia

Jednym z najczęściej obserwowanych skutków przewlekłych zaparć jest znaczące obniżenie jakości życia.

Osoby cierpiące na zaparcia często zgłaszają:

• przewlekły dyskomfort w obrębie jamy brzusznej
• uczucie pełności i rozpierania
• wzdęcia
• bóle brzucha
• uczucie niepełnego wypróżnienia
• obniżenie samopoczucia psychicznego

U części pacjentów przewlekłe zaparcia mogą prowadzić do ograniczenia aktywności społecznej, zawodowej i fizycznej, a także zwiększać ryzyko występowania objawów lękowych i depresyjnych.

Hemoroidy i szczelina odbytu

Oddawanie twardego stolca oraz długotrwałe, nasilone parcie podczas defekacji zwiększają ciśnienie w obrębie odbytu i odbytnicy.

W konsekwencji może dochodzić do rozwoju:

Choroby hemoroidalnej

Hemoroidy są poszerzonymi naczyniami żylnymi znajdującymi się w obrębie kanału odbytu. Do typowych objawów należą:

• świąd
• pieczenie
• krwawienie podczas wypróżnienia
• ból i dyskomfort

Szczeliny odbytu

Szczelina odbytu jest niewielkim pęknięciem błony śluzowej kanału odbytu, które może powodować:

• silny ból podczas wypróżniania
• krwawienie
• pieczenie utrzymujące się nawet kilka godzin po oddaniu stolca

Powstający ból często prowadzi do świadomego unikania wypróżnień, co dodatkowo nasila problem zaparć i tworzy błędne koło.

Zaburzenia funkcjonowania mięśni dna miednicy

Przewlekłe parcie podczas oddawania stolca może prowadzić do zaburzeń koordynacji mięśni uczestniczących w procesie defekacji. Z czasem może dojść do pogłębienia istniejących zaburzeń wypróżniania oraz zwiększenia trudności w skutecznym opróżnianiu odbytnicy.

W niektórych przypadkach konieczna jest fizjoterapia uroginekologiczna lub terapia biofeedback ukierunkowana na przywrócenie prawidłowej pracy mięśni dna miednicy.

Negatywny wpływ na mikrobiotę jelitową

Przedłużony czas pasażu jelitowego wpływa na środowisko panujące w jelicie grubym i może sprzyjać zmianom w składzie mikrobioty.

Przewlekłe zaparcia są związane między innymi z:

• zmniejszeniem różnorodności mikroorganizmów jelitowych
• zaburzeniami fermentacji błonnika
• obniżoną produkcją krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych
• zwiększonym ryzykiem dysbiozy jelitowej

Jednocześnie dysbioza może dodatkowo nasilać zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, tworząc mechanizm błędnego koła.

Zaburzenia produkcji metabolitów bakteryjnych

Mikroorganizmy jelitowe produkują szereg substancji wpływających na funkcjonowanie całego organizmu (wspomniane już SCFA). Przewlekłe zaparcia i współistniejąca dysbioza mogą przyczyniać się do zmniejszenia produkcji tych korzystnych metabolitów.

Zaburzenia osi jelitowo-mózgowej

Tak jak pisałam wcześniej – jelita i mózg pozostają ze sobą w ciągłej komunikacji za pośrednictwem tzw. osi jelitowo-mózgowej. Przewlekłe zaparcia mogą współwystępować ze zmianami w składzie mikrobioty oraz zaburzeniami funkcjonowania osi jelitowo-mózgowej, co potencjalnie wpływa zarówno na pracę jelit, jak i na samopoczucie psychiczne. Dlatego zaburzenia osi jelitowo-mózgowej mogą być zarówno przyczyną, jak i konsekwencją zaparć.

Warto jednak podkreślić, że zależności te są złożone i nadal stanowią przedmiot intensywnych badań naukowych.

Zwiększona ekspozycja jelita na potencjalnie szkodliwe metabolity

Wydłużony czas zalegania treści pokarmowej w jelicie grubym może prowadzić do zwiększonego kontaktu błony śluzowej z produktami przemian metabolicznych powstającymi podczas fermentacji i procesów gnilnych. Szczególnie dotyczy to diet ubogich w błonnik, a jednocześnie bogatych w wysoko przetworzoną żywność oraz nadmierne ilości białka zwierzęcego.

Choć wpływ tego zjawiska na zdrowie jest nadal przedmiotem badań, uważa się, że przewlekłe zaburzenia pasażu jelitowego mogą sprzyjać utrzymywaniu się stanu zapalnego o niskim nasileniu i pogarszać funkcjonowanie bariery jelitowej.

Wpływ na metabolizm hormonów

Jelita odgrywają ważną rolę w metabolizmie i wydalaniu wielu substancji, w tym hormonów steroidowych.

Prawidłowy pasaż jelitowy wspomaga usuwanie metabolitów hormonów wraz z kałem. W przypadku przewlekłych zaparć czas kontaktu tych związków z mikrobiotą jelitową ulega wydłużeniu, co może wpływać na ich dalsze przemiany metaboliczne.

Szczególnie dużo uwagi poświęca się obecnie tzw. estrobolomowi, czyli grupie bakterii jelitowych uczestniczących w metabolizmie estrogenów. Choć temat ten jest intensywnie badany, dokładne znaczenie kliniczne zależności pomiędzy zaparciami, mikrobiotą i gospodarką hormonalną nie zostało jeszcze w pełni wyjaśnione.

Ryzyko powikłań wymagających konsultacji lekarskiej

W większości przypadków zaparcia mają charakter czynnościowy, jednak utrzymujące się lub nasilające objawy wymagają diagnostyki medycznej.

Do objawów alarmowych należą:

• krew w stolcu
• smoliste stolce
• niezamierzona utrata masy ciała
• niedokrwistość
• silny lub narastający ból brzucha
• nagła zmiana rytmu wypróżnień
• zaparcia pojawiające się po 50. roku życia bez wcześniejszych problemów

Wystąpienie któregokolwiek z tych objawów powinno skłonić do pilnej konsultacji lekarskiej i pogłębienia diagnostyki.

Po wykluczeniu przyczyn wymagających diagnostyki podstawą postępowania pozostają modyfikację stylu życia.

Leczenie zaparć – dieta, nawodnienie i styl życia

Postępowanie w zaparciach powinno mieć charakter kompleksowy i opierać się przede wszystkim na modyfikacji stylu życia. Interwencje dietetyczne i behawioralne stanowią podstawę leczenia zaparć czynnościowych i często pozwalają znacząco zmniejszyć nasilenie objawów, a w wielu przypadkach całkowicie je wyeliminować.

Zwiększenie podaży błonnika pokarmowego

Jednym z kluczowych elementów terapii zaparć jest odpowiednia podaż błonnika pokarmowego, wynosząca zwykle 25-35 g na dobę.

W praktyce klinicznej zaleca się stopniowe zwiększanie jego ilości, aby uniknąć nasilenia wzdęć i dyskomfortu jelitowego.

Źródła błonnika w diecie

W codziennym jadłospisie powinny znaleźć się:

• warzywa (minimum kilka porcji dziennie), w tym: brokuły, kalafior, kapusta, marchew, buraki, jarmuż, fasola szparagowa
• nasiona roślin strączkowych (soczewica, ciecierzyca, fasola)
• owoce bogate w błonnik, takie jak maliny, jeżyny, porzeczki, kiwi czy śliwki
• orzechy i nasiona (siemię lniane, chia, orzechy włoskie, migdały)

Odpowiednie nawodnienie

Zalecana podaż płynów jest indywidualna i zależy od wielu czynników. Jednak u osób dorosłych często przyjmuje się orientacyjnie około 30-40 ml wody na kilogram masy ciała na dobę, z uwzględnieniem aktywności fizycznej, temperatury otoczenia i stanu zdrowia.

Aktywność fizyczna

Regularna aktywność fizyczna stanowi istotny element profilaktyki i leczenia zaparć. Najbardziej zalecane są umiarkowane formy aktywności, takie jak spacery, szybki marsz, jazda na rowerze, pływanie czy ćwiczenia aerobowe wykonywane regularnie.

Regularność wypróżnień i nawyki behawioralne

Prawidłowe nawyki związane z wypróżnianiem mają istotne znaczenie dla utrzymania fizjologicznego rytmu pracy jelit. Należy unikać:

• wstrzymywania parcia na stolec
• ignorowania naturalnego odruchu defekacyjnego
• długotrwałego „odraczania” wizyty w toalecie

Wsparcie mikrobioty jelitowej

Mikrobiota jelitowa odgrywa istotną rolę w regulacji motoryki przewodu pokarmowego. Jej prawidłowe funkcjonowanie wspierają:

• dieta bogata w błonnik i produkty roślinne
• ograniczenie żywności wysokoprzetworzonej
• regularna aktywność fizyczna
• odpowiednia ilość snu

W wybranych przypadkach pomocne mogą być probiotyki zawierające szczepy bakterii, które wykazują potencjalny wpływ na rytm wypróżnień i konsystencję stolca, m.in. Bifidobacterium lactis, Lactobacillus casei Shirota, Lactobacillus reuteri DSM 17938, Lactobacillus rhamnosus, Escherichia coli Nissle 1917.

Postępowanie wieloczynnikowe

Najlepsze efekty terapeutyczne uzyskuje się poprzez jednoczesne oddziaływanie na kilka elementów stylu życia, a nie pojedynczą interwencję. Oznacza to, że skuteczne leczenie zaparć zwykle wymaga:

• poprawy diety
• zwiększenia podaży płynów
• regularnej aktywności fizycznej
• modyfikacji nawyków wypróżniania
• wsparcia mikrobioty jelitowej

W przypadku braku poprawy mimo wdrożenia powyższych działań konieczna jest dalsza diagnostyka medyczna w celu wykluczenia przyczyn organicznych.

Naturalne środki, suplementy i farmakoterapia na zaparcia

Leczenie zaparć może być wspierane przez wybrane preparaty roślinne, suplementy diety oraz, w razie potrzeby, leki przeczyszczające. Należy jednak podkreślić, że środki te powinny być traktowane jako uzupełnienie, a nie zastępstwo podstawowych metod leczenia, takich jak modyfikacja diety i stylu życia.

Naturalne produkty wspomagające perystaltykę jelit

Suszone śliwki

Suszone śliwki są jednym z najlepiej przebadanych naturalnych produktów wspierających wypróżnienia. Zawierają zarówno błonnik pokarmowy, jak i sorbitol – alkohol cukrowy o działaniu osmotycznym.

Mechanizm działania obejmuje:

• zwiększenie uwodnienia stolca
• zwiększenie jego objętości
• przyspieszenie pasażu jelitowego

W badaniach klinicznych efekt przeczyszczający obserwuje się zwykle po spożyciu ok. 50-100 g suszonych śliwek dziennie (indywidualna tolerancja może się różnić).

Błonnik funkcjonalny i suplementy prebiotyczne

Babka płesznik i babka jajowata

To źródła błonnika rozpuszczalnego, które w kontakcie z wodą tworzą żel zwiększający objętość stolca i ułatwiający jego wydalanie. Suplementację warto rozpocząć od niewielkiej ilości, np. 5 g dziennie i stopniowo zwiększać do 15 g zawsze popijane dużą ilością wody (min. 200 ml na porcję).

Warunkiem skuteczności jest odpowiednia podaż płynów, ponieważ niedostateczne nawodnienie może nasilać objawy zaparć.

Glukomannan

Glukomannan to rozpuszczalny błonnik pozyskiwany z bulw rośliny Amorphophallus konjac.

Jego działanie obejmuje:

• zwiększenie objętości treści jelitowej
• poprawę konsystencji stolca
• wsparcie mikrobioty jelitowej poprzez działanie prebiotyczne

Substancje o działaniu osmotycznym

Cytrynian magnezu

Cytrynian magnezu może działać łagodnie przeczyszczająco poprzez efekt osmotyczny, zwiększając zawartość wody w świetle jelita.

Dodatkowo magnez bierze udział w regulacji przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, co może wspierać prawidłową motorykę jelit. Typowe dawkowanie to 250-300 mg magnezu wieczorem przed snem.

Preparaty roślinne i tradycyjne środki wspomagające

Aloes i kora kruszyny (Cascara sagrada)

Zawierają związki antranoidowe, które stymulują perystaltykę jelita grubego.

Ze względu na ryzyko działań niepożądanych (m.in. bóle brzucha, zaburzenia elektrolitowe) powinny być stosowane krótkotrwale i ostrożnie.

Triphala

Triphala to mieszanka trzech owoców stosowana w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej. Dostępne badania sugerują, że może wspierać regularność wypróżnień i zmniejszać wzdęcia.

Kozieradka i mniszek lekarski

Rośliny te wykazują działanie żółciopędne oraz potencjalnie wspierające trawienie. Mogą pośrednio wpływać na rytm wypróżnień poprzez poprawę funkcji przewodu pokarmowego.

Kwas masłowy (maślan sodu)

Może wspierać funkcję kolonocytów i poprawiać motorykę jelit poprzez wpływ na metabolizm lokalny i barierę jelitową. Typowe dawkowani to 300-600 mg/dobę.

Pozostałe produkty na zaparcia

• sok z kiszonej kapusty – może działać łagodnie osmotycznie i wspierać mikrobiotę
• kiwi – wykazuje udokumentowany efekt prokinetyczny
• cykoria, topinambur, czosnek, cebula, por – źródła inuliny (prebiotyk)
• banany (zwłaszcza mniej dojrzałe) – zawierają skrobię oporną
• rabarbar – zawiera naturalne związki o łagodnym działaniu przeczyszczającym

Środki przeczyszczające – zastosowanie kliniczne

W przypadku braku efektów leczenia niefarmakologicznego stosuje się leki przeczyszczające. Ich dobór powinien być dostosowany do przyczyny zaparć oraz stanu pacjenta.

Leki osmotyczne

Zwiększają ilość wody w świetle jelita, zmiękczając stolec i ułatwiając wypróżnienie. Do tej grupy należą m.in. preparaty zawierające makrogole.

Leki stymulujące

Pobudzają perystaltykę jelita grubego. Przykłady obejmują bisakodyl oraz pikosiarczan sodu. Ich stosowanie powinno być ograniczone czasowo ze względu na ryzyko osłabienia naturalnej motoryki jelit przy długotrwałym użyciu.

Preparaty zmiękczające stolec

Zmniejszają napięcie powierzchniowe stolca i ułatwiają jego wydalanie, co może być pomocne szczególnie u osób z bolesnymi wypróżnieniami.

Zachowaj ostrożność

Wszystkie środki wspomagające leczenie zaparć, zarówno naturalne, jak i farmakologiczne – powinny być stosowane rozważnie.

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku:

• przewlekłego stosowania leków przeczyszczających
• współistniejących chorób przewlekłych
• zaburzeń elektrolitowych
• ciąży
• chorób neurologicznych

W takich sytuacjach konieczna jest konsultacja lekarska i indywidualizacja leczenia.

Zaparcia holistycznie – jak sobie pomóc? Podsumowanie

Leczenie zaparć wymaga podejścia wieloczynnikowego, łączącego modyfikację stylu życia z ewentualnym wsparciem farmakologicznym lub suplementacyjnym.

Największą skuteczność osiąga się poprzez jednoczesne działanie na kilka obszarów: dietę, nawodnienie, aktywność fizyczną oraz regulację rytmu wypróżnień. Preparaty naturalne i leki pełnią rolę uzupełniającą, a ich dobór powinien być dostosowany do indywidualnej sytuacji klinicznej pacjenta.

Bibliografia

1. Dimidi E. i in. 2020. Probiotics and constipation: mechanism of action, evidence for effectiveness and utilisation by patients and healthcare professionals. Proceedings of the Nutrition Society, 79: 147-157.
2. Dong M. i in. 2023. Effect of probiotics intake on constipation in children: an umbrella review. Frontiers in Nutrition, 10: 1218909.
3. He Y. i in. 2022. Efficacy of Probiotic Compounds in Relieving Constipation and Their Colonization in Gut Microbiota. Molecules, 27(3): 666.
4. Zhang C. i in. 2020. Meta-analysis of randomized controlled trials of the effects of probiotics on functional constipation in adults. Clinical Nutrition, 39(10): 2960-2969.
5. Cao H. i in. 2017. Dysbiosis contributes to chronic constipation development via regulation of serotonin transporter in the intestine. Scientific Reports, 4;7(1):10322.
6. Schoot A. i in. 2022. Probiotics and synbiotics in chronic constipation in adults: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Nutrition, 41(12):2759-2777.
7. Forootan M. i in. 2018. Chronic constipation. Medicine, 18;97(20):e10631.

Artykuł Zaparcia – kompleksowy poradnik pochodzi z serwisu jadietetyk.pl | Blog dietetyczny.

Zapraszam Cię również na moje autorskie szkolenie Lipoedema – dieta i suplementacja. Stworzone dla osób, które chcą lepiej zrozumieć lipoedemę i świadomie podejść do tematu żywienia i suplementacji. To praktyczny przewodnik, który daje narzędzia potrzebne, aby odzyskać niezależność i poczucie kontroli nad własnym zdrowiem. Bez dziesiątek godzin szukania informacji w internecie.

Suplementacja w lipoedemie

Warto podkreślić, że suplementacja w lipoedemie nie stanowi samodzielnej metody leczenia i nie zastępuje podstawowych elementów terapii, takich jak odpowiednia aktywność fizyczna, kompresjoterapia, terapia przeciwobrzękowa czy właściwie dobrany sposób żywienia. Niektóre składniki mogą jednak wspierać organizm poprzez oddziaływanie na mechanizmy uznawane obecnie za istotne w patofizjologii lipoedemy.

Omega-3 – wsparcie w przewlekłym stanie zapalnym

Kwasy tłuszczowe omega-3, a szczególnie EPA i DHA, wykazują działanie przeciwzapalne. W lipoedemie mogą wspierać ograniczanie przewlekłego stanu zapalnego tkanki tłuszczowej oraz wpływać korzystnie na funkcjonowanie naczyń krwionośnych.

Zalecana dawka: 1500-2000 mg EPA i DHA łącznie dziennie.

Diosmina – wsparcie dla układu żylnego i limfatycznego

Diosmina jest związkiem często wykorzystywanym w przewlekłej niewydolności żylnej. Wspomaga napięcie ścian naczyń krwionośnych, poprawia krążenie żylne i może wspierać odpływ limfy.

Zalecana dawka: 500-1000 mg dziennie.

Najlepiej wybierać preparaty zawierające diosminę mikronizowaną, która cechuje się lepszą biodostępnością.

Pycnogenol – wsparcie mikrokrążenia

Pycnogenol, czyli standaryzowany ekstrakt z kory sosny nadmorskiej, wykazuje działanie przeciwutleniające oraz wspierające funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Może pomagać ograniczać obrzęki oraz uczucie ciężkości nóg.

Zalecana dawka: 100-150 mg dziennie.

Kwercetyna – działanie przeciwzapalne i stabilizacja mastocytów

W ostatnich latach coraz większą uwagę zwraca się na rolę mastocytów w rozwoju lipoedemy. Kwercetyna jest naturalnym flawonoidem, który wykazuje właściwości przeciwzapalne oraz może stabilizować mastocyty, ograniczając uwalnianie mediatorów stanu zapalnego.

Zalecana dawka: 500 mg 1-2 razy dziennie.

Ze względu na niską biodostępność warto wybierać preparaty w formie fitosomowej (phytosome).

NAC (N-acetylocysteina) – wsparcie produkcji glutationu

NAC jest prekursorem glutationu, jednego z najważniejszych przeciwutleniaczy w organizmie. Dzięki temu może wspierać ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym oraz pomagać ograniczać procesy zapalne.

Zalecana dawka: 600 mg 1-2 razy dziennie.

Berberyna – wsparcie gospodarki glukozowo-insulinowej

U części pacjentek z lipoedemą obserwuje się zaburzenia metaboliczne, w tym obniżoną wrażliwość na insulinę. Berberyna może wspierać regulację gospodarki węglowodanowej oraz poprawiać wrażliwość tkanek na insulinę.

Zalecana dawka: 500 mg 2 razy dziennie przed posiłkiem. W przypadku wyraźnych zaburzeń gospodarki glukozowo-insulinowej dawki bywają wyższe, jednak powinny być ustalane indywidualnie.

Witamina C – niedoceniane wsparcie naczyń krwionośnych

Witamina C uczestniczy w syntezie kolagenu, który odpowiada za prawidłową strukturę naczyń krwionośnych i tkanki łącznej. Może wspierać integralność ścian naczyń oraz zmniejszać skłonność do powstawania siniaków.

Zalecana dawka: 1-3 g dziennie.

Kurkumina – działanie przeciwzapalne i przeciwzwłóknieniowe

Kurkumina jest jednym z najlepiej poznanych naturalnych związków o działaniu przeciwzapalnym. Oprócz właściwości antyoksydacyjnych wykazuje również potencjał w ograniczaniu procesów włóknienia tkanek, które mogą pojawiać się wraz z postępem lipoedemy.

Zalecana dawka: 500-2000 mg dziennie.

Warto wybierać formy o zwiększonej biodostępności, takie jak preparaty fitosomowe lub micelarne.

Ruszczyk kolczasty – wsparcie w obrzękach i uczuciu ciężkości nóg

Ruszczyk kolczasty (Butcher’s Broom) jest rośliną tradycyjnie wykorzystywaną w terapii przewlekłej niewydolności żylnej. Może wspierać napięcie naczyń żylnych, poprawiać przepływ krwi i pomagać ograniczać obrzęki.

Zalecana dawka: 150-300 mg ekstraktu dziennie.

Mio-inozytol – wsparcie metabolizmu i funkcjonowania tkanki tłuszczowej

Choć nie jest powszechnie kojarzony z lipoedemą, mio-inozytol może wspierać gospodarkę glukozowo-insulinową oraz funkcjonowanie komórek tkanki tłuszczowej. Z tego względu coraz częściej pojawia się w dyskusjach dotyczących wspomagania terapii lipoedemy.

Zalecana dawka: 2000-4000 mg dziennie.

Za optymalne uznaje się często połączenie mio-inozytolu z D-chiro-inozytolem w proporcji 40:1.

Koenzym Q10 – wsparcie produkcji energii i ochrona komórek

Koenzym Q10 uczestniczy w produkcji energii w mitochondriach i jednocześnie działa jako silny przeciwutleniacz. Może wspierać funkcjonowanie śródbłonka naczyń oraz pomagać komórkom radzić sobie z przewlekłym stanem zapalnym.

Zalecana dawka: 100-200 mg dziennie.

Najlepszą biodostępnością charakteryzuje się forma ubichinol.

Selen – wsparcie układu antyoksydacyjnego i limfatycznego

Selen jest niezbędnym składnikiem enzymów antyoksydacyjnych chroniących komórki przed stresem oksydacyjnym. Coraz częściej zwraca się uwagę na jego potencjalną rolę we wspieraniu funkcjonowania układu limfatycznego.

Zalecana dawka: 100–200 µg dziennie.

Należy pamiętać, że selen jest pierwiastkiem, którego nadmiar może być szkodliwy, dlatego suplementacja powinna być prowadzona rozważnie i najlepiej okresowo.

Suplementacja w lipoedemie – podsumowanie

Suplementacja w lipoedemie może stanowić wartościowe uzupełnienie kompleksowego postępowania terapeutycznego. Poszczególne składniki oddziałują na różne mechanizmy związane z chorobą, takie jak przewlekły stan zapalny, zaburzenia mikrokrążenia, dysfunkcja układu limfatycznego, stres oksydacyjny czy nieprawidłowości metaboliczne.

Należy jednak pamiętać, że większość suplementów stosowanych w lipoedemie nie została przebadana bezpośrednio u pacjentek z tą chorobą. Ich wykorzystanie opiera się przede wszystkim na znajomości mechanizmów biologicznych oraz wynikach badań prowadzonych w schorzeniach o podobnym podłożu. Z tego względu suplementacja powinna być traktowana jako element wspierający, a nie podstawowa metoda leczenia.

Potrzebujesz pomocy w ułożeniu suplementacji? Zapisz się na konsultację, na której dokładnie przeanalizujemy Twój przypadek 🙂

Bibliografia:

1. Zafarullah M. i in. 2003. Molecular mechanisms of N-acetylcysteine actions. Cellular and Molecular Life Sciences, 60(1):6-20.
2. Jurenka J.S. 2009. Anti-inflammatory properties of curcumin, a major constituent of Curcuma longa: a review of preclinical and clinical research. Alternative Medicine Review: A Journal of Clinical Therapeutic, 14(2):141-53.
3. Mello Netto, B. A. S. i in. 2025. Impact of pycnogenol® use in the treatment of patients with lipedema: a randomized controlled trial. Cureus, 11;17(11):e96589.
4. Pfister C. i in. 2020. Selenium deficiency in lymphedema and lipedema-a retrospective cross-sectional study from a specialized clinic. Nutrients, 25;12(5):1211.
5. Bonetti G. i in. 2023. Targeting mast cells: sodium cromoglycate as a possible treatment of lipedema. Clinical Therapeutics, 174(Suppl 2(6)):256-262.
6. Al-Ghadban S. i in. 2019. Dilated blood and lymphatic microvessels, angiogenesis, increased macrophages, and adipocyte hypertrophy in lipedema thigh skin and fat tissue. Journal of Obesity, 2019:8747461.
7. Barra N. i in. 2020. The NLRP3 inflammasome regulates adipose tissue metabolism. The Biochemical Journal, 477(6):1089-1107.
8. Giordano A. i in. 2013. Obese adipocytes show ultrastructural features of stressed cells and die of pyroptosis. Journal of Lipid Research, 4(9):2423-2436.
9. Cruz C i Kang M.J. 2018. Mitochondrial dysfunction and damage associated molecular patterns (DAMPs) in chronic inflammatory diseases. Mitochondrion, 41:37-44.

Artykuł Suplementacja w lipoedemie – które składniki mogą wspierać organizm? pochodzi z serwisu jadietetyk.pl | Blog dietetyczny.

Naleśniki sprawdzą się świetnie zarówno na śniadanie i kolację, jak i na szybki obiad. Na zdrowie!

SKŁADNIKI/ 1 porcja

• 2 jaja (klasa M), 100 g
• 2 łyżki śmietanki 30%, 25 g
• 150 g serca ricotta
• 50 g wędzonego łososia
• 4 rzodkiewki, 60 g
• 2 łyżki kiełków brokuła, 15 g
• 2 łyżki posiekanego szczypiorku, 10 g
• przyprawy: szczypta świeżo zmielonego pieprzu i suszonego oregano

PRZYGOTOWANIE – wiosenne keto naleśniki

Jaja miksujemy ze śmietanką oraz przyprawami na gładką masę i smażymy na patelni do naleśników. Z podanych proporcji powinniśmy uzyskać dwa cienkie naleśniki.

Śmietankę 30% możemy zamienić na mleczko kokosowe.

Rzodkiewki kroimy w drobną kostkę, a szczypiorek siekamy. Wędzonego łososia dzielimy na mniejsze kawałki.

W miseczce łączymy ser, łososia, rzodkiewkę, kiełki i szczypiorek. Całość dokładnie mieszamy i przyprawiamy do smaku pieprzem.

Gotowy farsz nakładamy na naleśniki i zwijamy w dowolny sposób.

Smacznego!

Wartość odżywcza wiosennych keto naleśników: 582 kcal, 42 g białka, 42 g tłuszczu, 8 g węglowodanów przyswajalnych, 2 g błonnika

Sprawdź moje pozostałe przepisy na keto naleśniki.

Artykuł Wiosenne keto naleśniki pochodzi z serwisu jadietetyk.pl | Blog dietetyczny.